İskenderun çevre ve beldelerinin katı atıklarını değerlendirme birliğinin 107 milyon TL (Trilyon) bedelle sözde yap-işlet-devret modeliyle tüm belediyelerin katı atıklarını işleyecek günlük 500 ton kapasiteli bertaraf tesisine ait yapılan ihale iç işleri bakanlığı müfettişleriyle Sayıştay Uzman Deneticilerinin denetimine takıldı. Dünden Devam Birlik, tahsis edilen alanlar üzerinde Katı Atık Değerlendirme ve Bertaraf Tesislerinin kurdurulması ve tesislerin işletme ve irtifak hakkı verilmek suretiyle işlettirilmesi karşılığında, hak sahibinden işletme ve irtifak hakkı bedeli tahsil etmekte yani gelir elde etmektedir.Ayrıca, katı atıkların toplanması ve taşıttırılması karşılığında ise; ihale sonucu belli edilmemiş bir bedel olan ve Birlik Encümeni tarafından ihaleden önce belirlenen bedel üzerinden Katı Atık Bertaraf bedeli ödemekte yani gider yapmaktadır. Yürürlükte bulunan ihale mevzuatı hükümleri uyarınca,3996 sayılı Bazı Yatırım ve Hizmetlerin Yap-İşlet-Devret Modeli Çerçevesinde Yaptırılması Hakkında Kanun hükümleri hariç olmak üzere,konusu hem gider yapılması,hem de elde edilmesi olan bir işin aynı ihale kapsamında birleştirilerek ihale edilmesi mümkün değildir.Söz konusu işin anılan Kanun hükümlerine göre ihale edilmediği de anlaşıldığından,işin gelir getirici kısımları ile gider gerektiren kısımlarının birbirinden ayrılarak ihale edilmesi gerekmektedir. Söz konusu işlerin ihale edilerek yaptırılmasına ilişkin olarak, 2886 sayılı Kanunun 1 inci maddesinde; belediyelerin,mülkiyetin gayri ayni hak tesisi ve taşıma işlerinin bu Kanunda yazılı hükümlere göre yürütüleceği, 4734 sayılı Kanunun 2/a maddesinde; belediyeler ile bunlara bağlı birliklerin kullanımında bulunan her türlü kaynaktan karşılanan mal veya hizmet alımı ile yapım işlerinin ihalelerinin bu Kanun hükümlerine göre yürütüleceği ve aynı Kanunun 68 inci maddesinin (a) bendinde ise; bu Kanun kapsamında yer alan işlerin ihalelerinde 8.9.1983 tarihli ve 2886 sayılı Devlet ihale Kanunu hükümlerinin uygulanmayacağı hüküm altına alınmıştır. Yukarıda anılan mevzuat hükümleri gereğince, işin gelir elde edilen kısmı olan mülkiyetin gayri ayni hak tesis edilmesi ve irtifak hakkı ile işletme hakkı bedeli tahsil edilmesine ilişkin kısmının 2886 sayılı Kanun çerçevesinde, katı atık toplama ve taşınmasından ibaret olan gider yapılmasına ilişkin hizmet alımı kısmının ise, 4734 sayılı Kanun hükümlerine göre ihale edilmesi gerekmektedir. Bu haliyle yapılan ihale yukarıda anılan mevzuat hükümlerine aykırı olduğu gibi seçilen ihale mevzuatı ve uygulanan ihale yöntemleri açısından da yürürlükte bulunan ihale mevzuatının getirdiği ihale yapma biçimlerinin tamamına aykırıdır. Bunun yanında, söz konusu işin ihalesinde, mevzuatın yüklenime girmeye ilişkin süre sınırlamalarına da uyulmadığı tespit edilmiştir. Söz konusu ihale salt mülkiyetin gayri ayni hak tesis edilmesi kısmına ilişkin 25 yıl işletme hakkı süresi verilmesi mümkün olmakla birlikte, yukarıda izah edildiği üzere söz konusu ihalenin kapsamında bir hizmet alımının da ihalesiz olarak hak sahibinin yüklemine verildiği de göz önüne alındığında,işin hizmet alımına ilişkin kısmı için 25 yıl süre ile yapılan yüklenimin 5393 sayılı Kanunu yüklemine girme ile ilgili hükümlerine aykırı olduğu görülmüştür. 5393 sayılı Belediye Kanunun “Gelecek Yıllara Yaygın Hizmet Yüklenmelerini” düzenleyen 67 nci maddesinde; Belediyede belediye meclisinin, belediyeye bağlı kuruluşlarda yetkili organın kararı ile park, bahçe, sera, refüj, kaldırım ve havuz bakımı ve tamiri; araç kiralama, kontrollük, temizlik, güvenlik ve yemek hizmetleri; makine-teçhizat bakım ve onarım işleri; bilgisayar sistem ve santralleri ile elektronik bilgi erişim hizmetleri; sağlıkla ilgili destek hizmetleri; fuar, panayır ve sergi hizmetleri; baraj, arıtma ve katı atık tesislerine ilişkin hizmetler; kanal bakım ve temizleme, alt yapı ve asfalt yapım ve onarım, trafik sinyalizasyon ve aydınlatma bakımı, sayaç okumave sayaç sökme-takma işleri ile ilgili hizmetler; toplu ulaşım ve taşıma hizmetleri; sosyal tesislerin işletilmesi ile ilgili işler, süresi ilk mahali idareler genel seçimlerini izleyen altıncı ayın sonunu geçmemek üzere ihale yoluyla üçüncü şahıslara gördürülebileceği, Hüküm altına alınmıştır. Alınan hüküm uyarınca, Belediye meclisinin, belediyeye bağlı kuruluşlarda yetkili organın kararı ile temizlik hizmetler,en fazla süresi ilk mahalli idareler genel seçimlerini izleyen altıncı ayın sonunu geçmemek üzere ihale yoluyla üçüncü şahıslara gördürülebilecektir.İhale konusu ihale de ise, katı atık toplanması ve taşınmasına ilişkin temizlik hizmet alımı 25 yıl yüklenime girmek suretiyle ihale yapılmadan hak sahibine irtifak hakkı tesis edilmesi adı altında verilmiştir. Bu nedenle, söz konusu ihalede yapılan işlemler yüklenime girme süresi açısından da 5393 sayılı Kanunun 67 nci maddesine aykırıdır. Diğer tarftan, ihale edilen işin kapamında yer alan işlerin büyüklükleri açısından bakıldığında da, söz konusu işin hizmet alımı kısmı olan katı atık toplanması ve taşınması kısmının irtifak ve işletme hakkı tesis edilmek suretiyle katı atık bertaraf tesisi kurulması kısmından çok daha büyük olduğu, ihaledeki asıl gayenin irtifak hakkı tesis edilmesi adı altında katı atık toplama ve taşıma hizmetinin 4734 sayılı kanunu kapsamından çıkartılarak 25 yıllığına hak sahibine imtiyaz tanıyacak şekilde verilmesi olduğu anlaşılmıştır. Söz konusu işin geliri ilgilendire kısmı olan irtifak hakkı ve işletme hakkı tesis bedelleri ile 25 yıl işletme sonunda idareye bırakılacak katı atık bertaraf tesisinin ihale tarihi rayiçleri ile toplam bedeli aşağıya çıkarılmıştır. İrtifak hakkı bedeli: (yıllık 30.000,00 YTL x25 yıl) : 750,000,00 TL İşletme hakkı bedeli: (180.000 ton/yıl x 77,51 tl/ton/ x 1.18 KDV) : 16.463.124,00 : 16.463.124,00 x (25 yıl x %7.25) : 29.839.412,25 TL Tesis keşif bedeli: (tahmini bedel hesabından) : 16.945.347,87 TL Toplam : 47.534.760.12 TL İhale edilen işin idarece gelir elde edilmesine ilişkin kısmının tesisin amrtismanı hariç olmak üzere toplam 25 yıllık gelir miktarı 47.534.760.12 TL’dir.Buna karşın, işin gider yapılanmasına ilişkin kısmı olan katı atık toplanması ve taşınmasına ilişkin kısmının sözleşmeyle tahhüt edilen 25 yıllık toplam gider miktarı ise, ihale tarihi rayiçleri ile; (180.000.ton/yıl x 77,51 tl/ton x25 yıl): 348.795.000.00 TL’dir. Yukarıda hesap edilen rakamlardan da anlaşılacağı üzere, işin gider büyüklüğü 348.795.000.00 YTL olmasına karşın, gelir büyüklüğü 47.534.760.12 TL’dir. Söz konusu rakam büyüklükleri de, işin asıl kısmının idarece gider yapılmasını gerektiret kısım olan katı atık toplanması ve taşınması kısmı olduğunu ortaya koymaktadır. Bu nedenle de sorgu konusu iş hizmet alımı işidir ve 4734 sayılı Kanunun hükümleri çerçevesinde ihale edilmesi gerekmektedir. Anılan işin irtifak hakkı tesis edilmesi suretiyle ihale edilmesi, bu açıdan değerlendirildiğinde, 4734 sayılı kanuna tabi bir hizmet alımının, bu kanun hükümlerine göre ihale edilmesi gerekirken, hizmet alımına nazaran çok daha az bir bedel büyüklüğü olan irtifak hakkı tesis edilmesi işi ile birleştirilmesi suretiyle tabii olduğu ihale mevzuatı hükümleri dışına çıkarılması ve tabii olmadığı başka bir ihale mevzuatı çerçevesinde ihale edilmesi anlamına gelmektedir. Diğer bir değişle 2886 sayılı Kanun hükümlerine göre ihale yapılarak irtifak hakkı tesis edilmek suretiyle katı atık toplanması bertaraf tesisi kurulması işini alan hak sahibine 4734 sayılı Kanun kapsamında ihale edilmesi gereken katı atık toplanması ve taşıması hizmet işiidarece belirlenen bedel üzerinden ihalesiz olarak verilmiştir. Açıklanan nedenlerle, işin asıl mahiyeti bir hizmet alımı olduğundan ve hizmet alım işlerinin de 4734 sayılı Kanun kapsamında ihale edilmesi gerektiğinden, söz konusu hizmet alımının irtifak hakkı tesis edilmesi ihalesi kapsamına dahil edilerek idarece bedel ödenmek suretiyle hak sahibine gördürülmesi yukarıda anılan mevzuat hükümlerine aykırıdır. Devamı Pazartesi günü