Dışişleri Komisyon Üyesi Ediboğlu “Asırlardan beri oynanan ve gerçek bir strateji olarak adlandırılan satranç; İran’da zamanın padişahı tarafından savaş stratejisi olarak geliştirilmiş bir sistem olmuş, daha sonra oyun halini almış ve günümüze kadar gelmiştir. İran’ın uranyum zenginleştirme ve nükleer programı nedeniyle yaklaşık 20 yıldır ABD ve Batı ile süren anlaşmazlığı satranç oyunu gibi karşılıklı hamlelerle bugüne geldi. Son olarak BM’nin 5 daimi üyesi Almanya’nın katıldığı ve Cenevre’de varılan anlaşma ile de çözüm yoluna girdi. Aslında tarihi bir anlaşma olarak nitelenen bu geçici mutabakatla İran diplomasisi parlak bir zafer kazandı. İran üzerine düşeni yaparsa, yaklaşık 7 milyar dolar kazanacak. Altın ve değerli maden yaptırımı gevşeyecek, otomotiv endüstrisi ve petrokimya ihracatı üzerindeki baskı kalkarak uluslararası şirketlerin İran ile petrol anlaşmaları yapmasının yolu açılacak. Özellikle değerli maden ve altın ihracı açısından Türkiye’nin avantajlı olduğu biliniyor. İranlı öğrenciler için üçüncü ülkelere yollanan 400 milyon dolarlık harç bedeli transferleri serbest bırakılacak. Ayrıca İran havayolu şirketlerine tamirat amaçlı yedek parça ithalat izni verilecek. İran ve 5+1 ülkelerinin imzaladığı bu mutabakat metni İran’ın uranyum zenginleştirme programının çözümü yolunda tarihi bir adım olarak nitelendiriliyor. Ancak ABD ve Batılı ülkelerle imzalanan bu anlaşmadan memnun olmayanlarda var İsrail Başbakanı “Cenevre’de tarihi bir adım atılmadı, tarihi bir hata yapıldı. Bu çok kötü anlaşmayla dünya daha tehlikeli bir yer haline geldi. Bu anlaşmaya uymayacağız ve kendimizi savunacağız” diyerek çözüme karşı olduğunu açıkladı. ABD Başkanı Obama “Bu anlaşma İran’ın bomba (nükleer silah) üretmesine giden en muhtemel yolları kapatıyor” Rusya Devlet Başkanı Putin “Diplomatik çözüm ısrarımız haklı çıktı. Bu çığır açan bir gelişme, ancak önümüzde daha uzun bir yol var” diyerek bakış açısını yansıttı. Türkiye’yi de çok yakından ilgilendiren bu anlaşma ile İran’a uygulanan altın ve değerli maden yaptırımı gevşeyecek. Türkiye’nin İran’a altın ve değerli maden ihracatından yılda yaklaşık 1,5 milyar dolar gelir sağladığı hesaplanıyor. Dışişleri Bakanı Ahmet Davutoğlu, “Gelişmeleri memnuniyetle karşılıyoruz ve yapıcı gayretleri nedeniyle katılımcı tüm ülkelere teşekkür ediyoruz” diyerek anlaşmayı değerlendirdi. Artık uluslararası alanda meşru olarak kabul edilen şey İsrail’in nükleer cephaneliği değil, İran’ın barışçıl nükleer programıdır. İran’ın, ABD ile yaptıkları milyar dolarlık silah ticaretine ve askeri üslere yaslanan Körfez’deki rakipleri ile S.Arabistan itibar yitirmiş, İsrail liderliğinin İran konusunda hastalık derecesindeki paranoyasını ise azdırmıştır” dedi.